20 czerwca 2018 roku odbyła się VI. edycja kongresu Szczyt Zdrowie, organizowanego przez Instytut Ochrony Zdrowia we współpracy z Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego – PZH. Tegoroczny kongres odbył się pod hasłem: Ekonomia, gospodarka, zdrowie – rola kapitału ludzkiego jako podstawy rozwoju społeczno-ekonomicznego państwa.

Paneliści pochylili się nad tematami związanymi m.in. ze znaczeniem medycyny pracy w systemie ochrony zdrowia, miejscem zdrowia w innowacyjnej gospodarce państwa, znaczeniem modeli epidemiologicznych i ekonomicznych w procesie podejmowania decyzji, a także nad rolą sektora prywatnego i sektor publicznego w nowoczesnym systemie ochrony zdrowia.

W sesji otwierającej dyskutowano o roli państwa w budowaniu zdrowego społeczeństwa.

– Bardzo ważne jest, aby wesprzeć pracodawców w tym, aby zależało im na utrzymaniu pracownika jak najdłużej w zdrowiu. Pracownik jest częścią całego obszaru zdrowia publicznego, dlatego ważne jest zaangażowanie się Ministerstwa Zdrowia w zmiany systemowe, mające na celu działania na rzecz pracowników. Dzisiaj największym problemem pracowników są choroby cywilizacyjne, z którymi walczyć można przez szybkie wykrywanie, czyli badania profilaktyczne, musimy pracować również nad świadomością pracowników. Może w tym pomóc medycyna pracy i zmiana kompetencji lekarzy od orzekania o zdolności do pracy do szeroko rozumianej działalności profilaktycznej i doradczej. Obecnie w żaden sposób nie wykorzystujemy możliwości medycyny pracy – powiedziała podczas inauguracyjnego panelu prezes Grupy Lux Med, Anna Rulkiewicz.

Rozmówcy zgodnie stwierdzili, iż potrzeba nam intensywnej dyskusji społecznej oraz rozwiązań globalnych, które przywrócą Polakom świadomość, że dbanie o swoje zdrowie to ich obowiązek.

Wiceminister Zdrowia Maciej Miłkowski również podkreślił znaczenie badań okresowych i medycyny pracy w profilaktyce – Niektórzy podważają sens badań okresowych wykonywanych pracownikom, jako badań wykonywanych zdrowemu pacjentowi, a badania okresowe przekładają się na profilaktykę, ponieważ lekarze udzielają tam również pacjentom rad z zakresu profilaktyki. Trzeba również edukować społeczeństwo o znaczeniu zdrowego żywienia, by zredukować spożycie niektórych produktów, m.in. cukru. Można rozmawiać na temat ewentualnej możliwości wprowadzenia tzw. podatku cukrowego.

Mariusz Gujski z Instytutu Ochrony Zdrowia w panelu poświęconym znaczeniem modeli epidemiologicznych i ekonomicznych w procesie podejmowania decyzji podkreślił, że – Chodzi o to, byśmy jako państwo w sposób mądry i roztropny otwierali się na różne technologie medyczne, które będą służyły społeczeństwu i abyśmy poszukiwali takiego modelu pracy by implementować do systemu ochrony zdrowia rozsądne rozwiązania.

Uczestnicy panelu poświęconego współpracy sektora prywatnego z publicznym wskazali, że głównym wyzwaniem, przed jakim stoi sektor prywatny są problemy z kontraktowaniem, natomiast sektor publiczny musi w sposób rozsądny zagospodarować i wykorzystać środki finansowe.

– Współpraca pomiędzy sektorem prywatnym i publicznym w służbie zdrowia jest niezbędna. Jeśli cofniemy się o kilkanaście, kilkadziesiąt lat to okaże się, że sektor prywatny zmienił na zawsze szpitale publiczne – w kontekście jakości usług, wydolności, dostępności. Uświadomił, także że leczenie kosztuje. Pokazał, że można leczyć szybciej, lepiej i mniej kosztownie. Nagle okazało się, że w szpitalach publicznych wcale nie brakuje łóżek dla pacjentów, a jest ich za dużo, bo pacjenci nie musieli wiele dni leżeć w szpitalach z drobnymi schorzeniami. Zarówno sektor prywatny jak i publiczny oczekuje lepszego systemu ochrony zdrowia. Wiele powinno być zmienione. Pacjenci powinni otrzymać lepsze świadczenia w krótszym czasie, politycy zaś nie powinni obiecywać rzeczy nierealnych, bo zmiany są procesem. Należy pamiętać, że zdrowie jest naszym kapitałem, a my sami musimy też zmienić swoje nastawienie do nawyków – powiedział prof. Henryk Skarżyński, Dyrektor Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu.

Podczas Szczytu Zdrowie omawiano również temat poświęcony inwestycji w przemyśle farmaceutycznym jako szansy na rozwój gospodarki, a także innowacji w zarządzaniu zdrowiem. W pierwszym panelu wzięli udział m.in. wiceminister zdrowia, Marcin Czech, Ewelina Nojszewska ze Szkoły Głównej Handlowej, Tomasz Wróblewski z Warsaw Enterprise Institute. Uczestnicy podkreślili, że racjonalne decyzje w obszarze refundacji leków zmniejszają koszty pośrednie i społeczne, jakie ponosi budżet państwa (także poprzez wpływy utracone) w wyniku zaniechania lub niedostatecznego finansowania leczenia niektórych schorzeń. Zgodzili się także co do tego, że polityka państwa powinna wspierać zarówno polskich jak i zagranicznych producentów leków, którzy inwestują w rozwój infrastruktury i zatrudnienia w naszym kraju.

W drugim panelu wśród prelegentów znaleźli się m.in. Stanisław Maćkowiak z Federacji Pacjentów Polskich i Bolesław Smoliński z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Kongres Szczyt Zdrowie 2018 odbył się pod honorowym patronatem Ministerstwa Zdrowia w wydarzeniu wzięli udział wysokiej rangi menadżerowie, politycy, urzędnicy, przedstawiciele sektora publicznego, świata biznesu oraz organizacji pozarządowych.

Organizatorzy:

Instytut Ochrony Zdrowia – prężnie rozwijający się think tank działający w szeroko pojętej branży ochrony zdrowia, przygotowujący opiniotwórcze raporty, analizy i prognozy, a także wydarzenia kreujące platformę dialogu pomiędzy interesariuszami polskiej branży zdrowotnej. Wydawca wielu interdyscyplinarnych, pogłębionych prac naukowo-badawczych, m.in. raportu „Zdrowie priorytetem politycznym państwa – analiza i rekomendacje”.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny – misją Instytutu jest ochrona zdrowia ludności poprzez kompleksowe działania podejmowane w obszarze zdrowia publicznego, w tym prace naukowo-badawcze, aplikacyjne i szkolenia. NIZP-PZH wykonuje ekspertyzy dla rządu, organizacji pozarządowych oraz społeczeństwa w zakresie oceny ryzyka i wskazywania sposobów unikania zagrożeń. Instytut prowadzi również badania jakości surowic i szczepionek.

Czy przygotowywane przez Ministerstwo Zdrowia nowe rozwiązania systemowe to rewolucja, reforma czy tylko korekta systemu? Jakie będą skutki zmian, jakkolwiek je nazwiemy? Czy Polska ma politykę lekową? Jak jesteśmy przygotowani na nadciągające tsunami onkologiczne i dlaczego wcale, przynajmniej w wymiarze organizacyjnym? Szczyt Zdrowie 2017, konferencja odbywająca się już po raz piąty, mnożył pytania i nie na wszystkie dał jednoznaczne odpowiedzi.

– Nie szykujemy rewolucji, poprawiamy system – zapewniała wiceminister zdrowia Katarzyna Głowala. Jednak pozostali uczestnicy inauguracyjnego panelu, poświęconego zmianom systemowym, ustrojowym wręcz, nie mieli wcale takiej pewności. Sieć szpitali, likwidacja NFZ i przejście na budżetowe finansowanie systemu ochrony zdrowia to tematy od ponad roku obecne w debacie publicznej, które ciągle budzą emocje, choć z drugiej strony – zdążyliśmy się już do nich przyzwyczaić. Jednak kilka dni przed Szczytem Zdrowie 2017 ministerstwo przekazało do konsultacji publicznych projekt nowelizacji ustawy, zgodnie z którym placówki funkcjonujące w formule SPZOZ miałyby zagwarantowane prawo do udzielania świadczeń komercyjnych. Nic dziwnego, że ten temat był mocno obecny podczas dyskusji otwierającej Szczyt Zdrowie. – Sektor prywatny nie jest bezludną wyspą. Mamy za sobą dwie dekady doświadczeń i jesteśmy gotowi włączyć się w proces zmian, ale racjonalnych – mówiła Anna Rulkiewicz, prezes Grupy LUX MED. Jej zdaniem dwie zasadnicze zmiany w ustawie o działalności leczniczej (komercyjne świadczenie usług przez SPZOZ-y i faktyczna eliminacja, a na pewno znaczące ograniczenie, outsourcingu) są trudne do zrozumienia, zwłaszcza biorąc pod uwagę ogólny kierunek zmian systemowych, jaki nakreślił i realizuje minister.

Krótka dyskusja na temat kontrowersyjnych propozycji resortu zdrowia pokazała, jak niewiele o tym projekcie wiadomo. Anna Rulkiewicz zaznaczyła, że pracodawcom trudno jest krytykować propozycję, wprowadzającą do systemu jakąś formę współpłacenia przez pacjenta. – Każda złotówka, którą pacjent wydaje z własnej kieszeni sprawia, że zaczyna on czuć większą odpowiedzialność za proces leczenia i swoje zdrowie – przekonywała. Prof. Romuald Krajewski, wiceprzewodniczący Naczelnej Rady Lekarskiej przypominał, że środowisko lekarskie od kilkunastu lat postuluje, by możliwe było – po wykonaniu kontraktu – pobieranie opłat komercyjnych przez publiczne placówki zdrowotne. Dyskusję na ziemię sprowadził Andrzej Jacyna, p.o. prezesa NFZ, który przypomniał, że w nowym systemie, w znaczącym zakresie świadczeń, nie jest możliwe „wyczerpanie limitu”. – W przypadku świadczeń finansowanych ryczałtem nie ma mowy o tym, by szpital udzielał ich komercyjnie, bo ryczałt nie może się wyczerpać – mówił, krytykując media za podawanie niesprawdzonych informacji. – Może gdyby była lepsza polityka informacyjna, do takich sytuacji by nie dochodziło? – ripostowała prowadząca debatę Renata Furman, naczelna „Służby Zdrowia”.

Andrzej Jacyna zwracał uwagę, że nagromadzenie zmian w jednym czasie jest bardzo duże, w przeciwieństwie do ich zabezpieczenia finansowego. Z nieskrywaną radością podkreślał, że udało się przekonać ministra zdrowia do rozłożenia w czasie likwidacji Funduszu, która – według zapowiedzi resortu – ma być procesem bez podanej na wstępie daty zakończenia. – Ustawa o Narodowej Służbie Zdrowia ujrzy wkrótce światło dzienne – zapewniała wiceminister Głowala, dodając, że w ustawie zostanie zapisana perspektywa dojścia do 6 proc. PKB publicznych wydatków na zdrowie („optymalnego poziomu w krajach UE”) do 2025 roku. Sala na słowa wiceminister zareagowała dużym poruszeniem. Z rozmów w kuluarach wynikało, że nie tyle sama data, która zdaniem większości ekspertów jest trudna do zaakceptowania, ale słowa o „optymalnym poziomie” wzburzyły uczestników szczytu. W tej chwili 6,8 proc. wydatków na ochronę zdrowia uznawane jest w krajach wysokorozwiniętych, w tym w krajach unijnych, za minimum, bez którego trudno osiągnąć satysfakcjonujące działanie systemu opieki zdrowotnej.

Na fakt, że polski system ochrony zdrowia od lat opiera się na fundamencie niskich nakładów, zaniżonych kosztów bezpośrednich, zwrócił uwagę Jacyna. Podkreślał, że oszczędności na ochronie zdrowia rodzą koszty w innych działach budżetu. – Mamy najwyższe w Europie wydatki na renty i świadczenia z tytułu niezdolności do pracy. System zdrowotny, niedostępność świadczeń, wypychają ludzi z rynku pracy na renty – przypominał. I alarmował, że choć wydaje się nam, że w tej chwili mamy trudną sytuację – na przykład pod względem kadr – to dopiero za kilka lat przekonamy się, jakie żniwo przyniesie polityka oszczędzania na ochronie zdrowia. – Gdy spojrzymy na roczniki lekarzy, widać ogromną lukę pokoleniową. Dziś system ratują pracujący emeryci, ale oni w końcu też przestaną pracować. Czeka nas zapaść, jeśli chodzi o kadry – mówił. Jeszcze trudniejsza sytuacja jest w zawodzie pielęgniarskim, gdzie „tsunami demograficzne”, głównie przez brak chętnych do zawodu, już zaczyna być mocno odczuwane.

Co na to ministerstwo? – Stopniowo zwiększamy liczbę miejsc na kierunkach lekarskich. Pieniędzy w systemie będzie więcej, ale musimy pracować nad bardziej racjonalnym ich wydawaniem – mówiła wiceminister Głowala.

Czy możliwe jest bardziej racjonalne wydawanie pieniędzy w systemie? Zawsze. Ale to, jak podkreślali praktycznie wszyscy uczestnicy pozostałych dyskusji panelowych, w żadnym stopniu nie może oznaczać, że możemy liczyć na bardziej efektywną opiekę medyczną bez zapewnienia znacząco większych środków dla systemu.

Jednym z obszarów, w których w sposób szczególny widać, jak trudno uniknąć tematu szczupłości środków w stosunku do zakładanych i możliwych do osiągnięcia celów, są leki. – Czy Polska ma politykę lekową? – Stefan Bogusławski, prezes firmy konsultingowej Sequence HC Partners przekonywał, że nie. I nie chodzi tu wyłącznie o brak dokumentu „Polityka lekowa państwa”, ale o brak odpowiedzi na podstawowe pytania, których zresztą jest coraz więcej. – „Polityka lekowa państwa” powinna zostać spisana, ale nie jako lista pobożnych życzeń. To powinien być kluczowy element polityki zdrowotnej państwa. Jakie są priorytety zdrowotne? W jakich proporcjach stawiamy na profilaktykę, a w jakich na medycynę naprawczą? W jakim zakresie finansujemy leczenie chorób przewlekłych? – wyliczał podstawowe zagadnienia, zwracając uwagę, że brakuje odpowiedzi na tak podstawowe kwestie jak sensowny (akceptowalny społecznie i uzasadniony ekonomicznie) poziom współpłacenia przez pacjentów czy równy dostęp do terapii farmakologicznych. – Pojawiają się nowe terapie, które w coraz większym stopniu są wyzwaniem nie tylko medycznym, ekonomicznym, ale wręcz politycznym. Nie unikniemy dyskusji o ubezpieczeniach dodatkowych, które pozwoliłyby pacjentom w większym stopniu na korzystanie z tych terapii – przewidywał. Jego zdaniem istnieje pilna potrzeba dyskusji i odpowiedzi na pytanie, czy rolą lekarza jest pilnowanie wydatków refundacyjnych, czy lekarz ma być strażnikiem budżetu. – Nie mówię „tak” ani „nie”. Zwracam uwagę, że ciągle nie ma jednoznacznej odpowiedzi – podkreślał.

Mecenas Paulina Kieszkowska-Knapik, nie kwestionując zasadności dyskusji, stawiała znak zapytania, czy w ogóle trzeba pracować nad kolejnym dokumentem. – To niczego nie zmieni. Mamy Konstytucję, mamy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2003 roku, który orzekł, że dostęp do świadczeń w ramach systemu publicznego ma być równy i rzeczywisty, choć niekoniecznie bezpłatny. Wystarczy, że każda instytucja wywiązywałaby się ze swoich zadań – przekonywała, przywołując przykłady z własnej praktyki. – Wygrałam wiele spraw dla pacjentów przeciw NFZ, przeciw Ministerstwu Zdrowia, a wyroki nie są wykonywane. Po co mnożyć przepisy?

Z kolei Maciej Niewada podkreślał, że choć według danych WHO politykę lekową w formie dokumentu jeszcze kilkanaście lat temu miały przede wszystkim kraje mniej zamożne, w tej chwili nawet te bogate decydują się na ten krok. Powód? – Coraz więcej wyzwań w tym obszarze, coraz więcej leków drogich i bardzo drogich. Nakłady tak szybko nie rosną, nawet w krajach bogatych nie rosną, stąd konieczność określania priorytetów – mówił.

Prof. Karina Jahnz-Różyk, konsultant krajowy ds. alergologii zwracała uwagę na ciągle pojawiające się nowe pytania i nowe wyzwania w obszarze leków, których nie sposób sprowadzać tylko do pieniędzy, choć niewątpliwie są związane również z kwestiami ekonomicznymi. – Europejska Agencja Leków uznała leki biopodobne za bezpieczne dla pacjentów. Możliwa jest wymienność leków biologicznych na biopodobne, co obniża koszty leczenia. Czy pacjent powinien wiedzieć o zamianie leków? A może powinien wyrazić na to zgodę? Trwa dyskusja, zdania są podzielone – mówiła.

– Regulacje są, brakuje gigantycznych pieniędzy. Tego systemu nie da się dalej uszczelniać – przekonywał z kolei prof. Robert Flisiak, kierownik Kliniki Chorób Zakaźnych i Hepatologii UM w Białymstoku. Jego zdaniem szukanie oszczędności odbywa się niekiedy w sposób siłowy, a często – nieprzemyślany. Przykładem takich nietrafionych działań jest zmiana zasad zakupu leków do programu leczenia zakażeń HCV, czyli wprowadzenie procedury przetargu i wybór jednego leku. – Polska w tej chwili ma jeden z najlepszych programów lekowych na świecie i najniższe ceny leków w Europie. NFZ mówi o oszczędnościach, ale one mogą się ewentualnie pojawić tylko w pierwszym okresie. Brak konkurencji oznacza wyższe ceny – przekonywał.

Mecenas Paulina Kieszkowska-Knapik zwracała uwagę, że to kolejny przykład prowadzenia polityki lekowej przez zarządzenia prezesa NFZ. – De facto kasują one ustawę refundacyjną, choć nie są źródłem prawa. Ustawa mówi, że pacjent ma dostęp do wszystkich leków, a NFZ orzeka, że tylko do X.

Problem dostępu do leków, do nowoczesnych terapii, był też jednym z wątków pojawiających się aż w trzech sesjach poświęconych różnym problemom onkologicznym. Nie bez kozery onkologia zajęła połowę Szczytu Zdrowia: nowotwory to największe wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia, zarówno ze względu na niekorzystne wskaźniki epidemiologiczne (mimo mniejszej niż w krajach Europy Zachodniej zachorowalności mamy znacząco wyższą śmiertelność, wskaźnik przeżyć pięcioletnich w niektórych typach nowotworów jest o 25 proc. niższy i poza nowotworami krwi oraz leczeniem nowotworów dziecięcych nie mamy powodów do dumy), jak i tendencje demograficzne. Onkolodzy od dłuższego czasu biją na alarm, prezentując dane, z których wynika, że Polska już w tej chwili źle sobie radzi z leczeniem chorób nowotworowych, a lawinowy wzrost zachorowań, typowy dla starzejącego się społeczeństwa, całkowicie pogrzebie system leczenia onkologicznego.

Powodem nie jest tylko brak pieniędzy, choć onkolodzy są – jak sami mówili – ostatnią grupą, która zgodziłaby się z tezą, że pieniędzy w systemie jest wystarczająco, trzeba je tylko lepiej wydawać. – Trzeba racjonalizować wydawanie tych pieniędzy, które są, i jednocześnie zapewnić wzrost funduszy na leczenie – przekonywali.
Optymalizacji sytuacji pacjentów onkologicznych służy projekt All.Can, który był omawiany podczas jednego z paneli Szczytu Zdrowie. I pacjenci, i lekarze pracują w ramach tej międzynarodowej inicjatywy m.in. nad wskazaniem nieefektywnych praktyk w leczeniu onkologicznym i zaproponowaniem nowych działań, by dostępne zasoby były lepiej alokowane.

Ważnym problemem są kadry. Specjalizacja onkologiczna nie jest atrakcyjna dla młodych lekarzy, duże problemy są również z pozyskaniem chętnych do specjalizacji hematologicznej. Największym wyzwaniem, bo tak można podsumować trzy dyskusje panelowe, są jednak kwestie organizacji systemu opieki nad pacjentem onkologicznym. Z jednej strony widać potrzebę koncentracji przynajmniej niektórych typów leczenia onkologicznego w większych ośrodkach (regionalnych centrach onkologii). Doktor Adam Maciejczyk, dyrektor Dolnośląskiego Centrum Onkologicznego podkreślał, że zwłaszcza w zakresie chirurgii w najlepszym interesie pacjenta jest, by trafiał na leczenie tam, gdzie może otrzymać kompleksową opiekę oraz doświadczonych operatorów. Z drugiej strony eksperci zwracali uwagę, że monoprofilowe szpitale onkologiczne tracą powoli rację bytu. Dlaczego? Były tworzone z myślą o młodym społeczeństwie, stosunkowo młodych pacjentach. Centra onkologii powstawały, gdy na nowotwory zapadali pięćdziesięciolatkowie – i na nie dość szybko umierali, bo nowotwór jeszcze dwadzieścia, trzydzieści lat temu trudno było uznać za chorobę przewlekłą. Dziś chorzy żyją z niektórymi typami nowotworów kilkanaście i więcej lat, coraz więcej nowotworów (również dzięki profilaktyce wtórnej, badaniom screeningowym) udaje się wykryć we wczesnej fazie. Jednak przede wszystkim na nowotwory zapadają ludzie w starszym wieku (bo generalnie Polacy żyją coraz dłużej). To zaś oznacza, że rozpoczynają leczenie onkologiczne w sytuacji współistnienia jednej, dwóch lub więcej poważnych chorób. Onkolodzy coraz częściej muszą podejmować decyzje dotyczące leczenia osób nie po jednym, a po dwóch zawałach mięśnia sercowego czy z zaawansowaną cukrzycą.

To, z czym ciągle sobie polski system ochrony zdrowia nie radzi, to kwestie profilaktyki. – Polacy ciągle uważają, że lepiej nie wiedzieć o chorobie nowotworowej, nawet jeśli podejrzewają, że może ona ich dotyczyć – przyznał prof. Mirosław Wysocki, dyrektor NIZP-PZH, współgospodarz Szczytu Zdrowie 2017. Na prowadzone w wielu placówkach badania screeningowe nie ma prawie w ogóle chętnych. Ale nawet jeśli pacjenci zgłaszają się na badania, zbyt często jest to bezużyteczne. Szwankuje system zarówno zbierania, jak i przetwarzania danych, co również przyznawali uczestnicy dyskusji. Efekty są opłakane – do onkologów zgłaszają się np. pacjentki z zaawansowanym rakiem piersi, które wcześniej robiły mammografię czy USG. Jednak wyniki albo były fałszywie ujemne, albo, co również się zdarza, nie zostały przekazane.

Szczyt Zdrowie 2017 za nami. Uczestnicy konferencji nie mieli wątpliwości, że kolejne dwanaście miesięcy będzie czasem trudnym. Nie bez przyczyny niemal w każdym panelu mnożyły się pytania często pozostające bez jednoznacznych odpowiedzi. Najtrudniejsze do zaakceptowania, chyba dla wszystkich, jest to, że wiele z tych pytań jest stawianych nieustająco od kilku, jeśli nie od kilkunastu lat. I od takiegoż czasu – bez odpowiedzi. Ba, nawet bez odzewu.

Na drogę do ustawy powinniśmy nakreślić mapę, która będzie nas zbliżać do celu, jakim jest finansowanie służby zdrowia na poziomie 6 proc. PKB – mówił minister zdrowia Konstanty Radziwiłł podczas Szczytu Zdrowie 2016.

Odbywający się już po raz czwarty Szczyt Zdrowie znów stał się płaszczyzną dialogu i komunikacji pomiędzy wszystkimi uczestnikami systemu ochrony zdrowia. Przyszłość NFZ, polityka lekowa państwa, Narodowy Program Zdrowia, rola POZ – to tylko niektóre z tematów poruszanych podczas tegorocznej konferencji. Otwierający Szczyt marszałek senatu Stanisław Karczewski zapowiedział radykalne zmiany w systemie ochrony zdrowia. – Główną troską tego rządu jest, aby nie dochodziło do dalszego rozwarstwienia społecznego. Niestety, do tej pory zbyt wiele osób nie odczuło, że już 27 lat temu skończył się komunizm – mówił.

Drugi Singapur

O swoich marzeniach opowiadał jeden z najbardziej znanych na świecie polskich naukowców prof. Wiesław Nowiński, autor 35 atlasów mózgu, z których korzysta 67 firm i instytucji w ponad 100 krajach. Prof. Nowiński przez ponad 20 lat pracował w Singapurze w Agencji ds. Nauki, Technologii i Badań i miał okazję oglądać transformację tego kraju, który przynależąc do Trzeciego Świata doszedł do pozycji jednego z najbardziej innowacyjnych państw z największą liczbą milionerów proporcjonalnie do liczby mieszkańców. Naukowiec wrócił do Polski, aby uczynić swoją ojczyznę drugim Singapurem. W wystąpieniu przypomniał, że kraj ten zaczynał od eksportu spiral na owady. Posiadał jednak strategię, którą konsekwentnie realizował. – Wyzwaniem jest więc budowa Polski innowacyjnej – zapowiedział. Profesor chciałby, aby w naszym kraju powstała polska dolina krzemowa. Jak to zrobić? – Należy tu ściągnąć 20 wspaniałych innowatorów polskiego pochodzenia, którzy będą prowadzić centra doskonałości w Polskim Technopolis. Polacy są szczególnie utalentowani naukowo, więc nasza młodzież powinna budować polską gospodarkę zamiast konkurencyjnej – wyjaśnił. Wokół Technopolis powstałaby dolina krzemowa. Plan jest holistyczny i obejmuje cały kraj. Prof. Nowiński sugeruje, że powinniśmy postawić na neurotechnologię i budować polskie centra neurotechnologiczne. Ta dziedzina, jego zdaniem, będzie rozwijać się bardzo dynamicznie.

Co po NFZ?

– Mamy polityczną świadomość, że pieniędzy w systemie zdrowia potrzeba więcej. Odchodzimy od systemu składkowego, bo dalsze podnoszenie składki może wpłynąć niekorzystnie na gospodarkę i zwiększyć bezrobocie – mówił Stanisław Karczewski. Minister zdrowia Konstanty Radziwiłł przypomniał, że jego celem jest odejście od systemu ubezpieczeniowego w służbie zdrowia i doprowadzenie do „systemu uprawnień”, aby każdy, kto w Polsce mieszka miał prawo do leczenia finansowanego przez państwo. Jak wyjaśnił, w takim modelu ochrona zdrowia byłaby opłacana z państwowego funduszu celowego. Zapewnił, że będzie on zabezpieczony, żeby nie można było z niego wyjmować pieniędzy na inne cele.

Poseł Andrzej Sośnierz, odnosząc się do swoich doświadczeń, przypomniał, że przez 10 lat był lekarzem wojewódzkim i funkcjonował w systemie budżetowym. – Przejście do systemu kas chorych lekarze wojewódzcy uznali za wyzwolenie. System budżetowy nie był elastyczny, nie można było przenieść pieniędzy z jednej szufladki do drugiej, bo planista zaplanował inaczej – opowiadał. Zaznaczył też, że niedogodnością systemu budżetowego było to, że wysokość puli środków na zdrowie nie była zabezpieczona i minister finansów mógł ją dowolnie zmniejszać, co kończyło się porażką ministra zdrowia.

Maria Ochman, szefowa Krajowego Sekretariatu Ochrony Zdrowia NSZZ „Solidarność” podkreśliła, że nie ma powrotu do systemu centralnego finansowania takiego, jaki znamy, ani powrotu do służby zdrowia opartej tylko na szpitalach publicznych. Marek Balicki zwrócił uwagę na konieczność stworzenia sieci szpitali. Były wiceminister zdrowia Jakub Szulc przypomniał, że NFZ dzieli tylko pieniądze i kupuje świadczenia. – Tymczasem finansowanie opieki zdrowotnej bez względu na to, czy ze składek, czy z budżetu pochodzi z pieniędzy publicznych. A powiązanie ich ze składką zależną od płac umożliwiało, co prawda nieduży, ale jednak wzrost – zaznaczył.

Znaczenie POZ
dla systemu

Minister K. Radziwiłł podkreślił, że „służba zdrowia dla wszystkich” rozpocząć ma się od podstawowej opieki zdrowotnej. Przypomniał, że jego zamiarem jest doprowadzenie do powstania ustawy o POZ, regulującej ten obszar ze względu na jego wagę. Szef Porozumienia Zielonogórskiego Jacek Krajewski przypomniał rolę POZ. Podkreślał, że nie powinna być ona ograniczona tylko do choroby, ale i do zdrowia, czyli profilaktyki i edukacji zdrowotnej. Przywołał badania udowadniające, że od sprawności POZ zależy efektywność całego systemu ochrony zdrowia, a w krajach, gdzie jest więcej lekarzy POZ ludzie żyją dłużej. – Niestety, u nas w podstawowej opiece zdrowotnej zaledwie 30 proc. medyków to lekarze rodzinni – ubolewał. Minister Radziwiłł zapewnił, że resort będzie zachęcał lekarzy do wyboru tej specjalizacji. Podkreślił, że konieczne jest podniesienie nakładów na POZ, nominalne i jako odsetek wydatków na poszczególne pozycje budżetu NFZ. Dodał jednak, że „goła” stawka kapitacyjna nie jest najlepszym rozwiązaniem, bo nie zawiera mechanizmów zachęcających do dodatkowej aktywności. Minister mówił też o konieczności stworzenia zespołów POZ, w których ważnym elementem są pielęgniarki. Szef Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Mirosław Wysocki podkreślił, że taki zespół nie może jedynie dystrybuować pacjentów do różnych specjalistów i szpitala, tylko musi leczyć 80 proc. z nich. Skoordynowana podstawowa opieka zdrowotna umożliwia odejście od silosowości specjalizacji, pacjent nie musi krążyć pomiędzy lekarzami różnych specjalności. K. Radziwiłł poinformował, że do końca roku powinien być gotowy projekt ustawy o POZ, a już na jesień regulacje zapewniające dostęp do tej opieki wszystkim mieszkańcom naszego kraju, nawet tym nieubezpieczonym.

Polityka lekowa

Stefan Bogusławski, szef firmy analitycznej Sequence przypomniał, że w Polsce wydatki publiczne na leki w przeliczeniu na głowę mieszkańca są najniższe w UE. Tymczasem resort zdrowia musi zapewnić jak najszerszy dostęp do farmakoterapii, zmieścić się w przewidzianym budżecie i stymulować rozwój rodzimego przemysłu farmaceutycznego. – Dlatego polityka lekowa musi być elementem polityki zdrowotnej, innowacyjnej i gospodarczej – mówił Waldemar Dubaniowski, były ambasador RP w Singapurze. – Jest więc wyzwaniem nie tylko dla Ministerstwa Zdrowia, ale i całego rządu. Biorąc przykład z Singapuru, powinniśmy tworzyć dobre warunki do rozwoju innowacji w tej dziedzinie – apelował. Wiceminister zdrowia Krzysztof Łanda zaznaczył, że w resorcie powstaje dokument polityka lekowa. W prace zaangażowani są przedstawiciele kilku ministerstw, m.in. Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Rozwoju. Zaznaczył też, że Polska ma chlubne tradycje w produkcji leków, które zostały zaprzepaszczone. – Mamy ujemny bilans w handlu zagranicznym lekami. To trzeba zmienić – zapowiedział. Piotr Błaszczyk z Polskiego Związku Pracodawców Przemysłu Farmaceutycznego poinformował, że rodzimi producenci leków są gotowi podjąć to wyzwanie. Zaznaczył jednak, że oczekuje się od krajowych firm coraz niższych cen leków, tymczasem niektóre z nich są już tańsze niż filiżanka kawy. Tymczasem to właśnie firmy produkujące leki w kraju są w stanie zagwarantować bezpieczeństwo zdrowotne Polakom. To szczególnie istotne w kontekście zapewnienia darmowych leków osobom powyżej 75 roku życia. – Będą dodatkowe pieniądze w systemie i trzeba je rozsądnie wydatkować. Warto ulżyć osobom starszym, finansując leki, które obecnie są na listach z odpłatnością 30 proc. i 50 proc., i do których chorzy dopłacają najwięcej. Powinny być to leki krajowych producentów. Nowy system finansowania leków 75+ powinien być czytelny dla lekarza i pacjenta. Dlatego na tych listach muszą znaleźć się leki, którymi osoby starsze leczą się obecnie, aby nie trzeba było zmieniać im terapii – przekonywał P. Błaszczyk.

Dorota Hryniewiecka-Firlej ze Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA podkreśliła, że producentów leków cieszy odejście od silosowego podejścia do polityki zdrowotnej. – Siła dialogu zostaje wreszcie doceniona. Jeśli zrozumie się, jaką rolę w systemie pełnią leki generyczne i innowacyjne, okaże się, że możemy mówić wszyscy wspólnym głosem – zaznaczyła. Diabetolog prof. Leszek Czupryniak zwrócił uwagę, że znalezienie transparentnych sposobów przekazania przemysłowi farmaceutycznemu pieniędzy na innowacyjne terapie to olbrzymie wyzwanie. – W Polsce mamy 3 miliony chorych na cukrzycę i większość leków na tę chorobę nierefundowanych, m.in. zarejestrowane od września ubiegłego roku nie tylko obniżające poziom cukru, ale mające istotny wpływ na występowanie zdarzeń sercowo-naczyniowych. Leki inkretynowe, które są już na rynku 11 lat, pozostają nierefundowane tylko na Litwie, w Rumunii i w Polsce – wyliczał. Dlatego, zdaniem Stefana Bogusławskiego, potrzebna jest jednolita strategia z określeniem celu, do którego zmierzamy. – A ponieważ diabeł tkwi w szczegółach, trzeba zderzyć taki projekt z interesariuszami – apelował.

Przy okazji dyskusji o polityce lekowej rzadko mówi się o obszarze, który w pewnym okresie życia dotyczy prawie wszystkich obywateli, czyli o okulistyce. Tymczasem spośród 75 realizowanych przez NFZ programów lekowych tylko jeden funkcjonuje w okulistyce.

– Program ten dotyczy bardzo poważnego schorzenia, którym jest zwyrodnienie plamki żółtej, określanej tez mianem „epidemii ślepoty XXI wieku”. Niestety, pomimo wprowadzenia programu lekowego nie wszyscy pacjenci, którzy tego wymagają, otrzymują leczenie – mówiła dr hab. Katarzyna Michalska–Małecka, okulistka. – Niezbędne jest też wprowadzenie programu lekowego dla chorych na cukrzycę, w kontekście powikłania związanego z retinopatią cukrzycową. Warto tu wziąć pod uwagę aspekt ekonomiczny w skali makro całego kraju – bo chorzy ci to często osoby, które powinny być jak najdłużej czynne zawodowo. Innym aspektem wartym uwagi w kontekście okulistyki jest realizacja ustawy transgranicznej. W ubiegłym roku 4,5 tys. pacjentów ze Śląska wyjechało za granicę, by leczyć się okulistycznie. To nieodwracalny odpływ środków finansowych z Polski – podkreślała specjalistka.

Narodowy Program
Zdrowia

Wiceminister zdrowia Jarosław Pinkas wskazywał na konieczność międzyresortowych działań przy realizacji Narodowego Programu Zdrowia. Pierwszy NPZ ma objąć lata 2016– 2020, a na jego realizację zaplanowano rocznie z budżetu państwa ok. 140 mln zł. W ramach NPZ określono cele operacyjne, które dotyczą m.in. zdrowego odżywiania, zdrowia psychicznego, zdrowia osób starszych, ograniczenia stosowania używek, narażenia na środowiskowe i biologiczne czynniki ryzyka oraz zdrowia prokreacyjnego. Najwięcej środków z NPZ, jak wskazał wiceminister, ma zostać przeznaczonych na dzieci i młodzież – m.in. na sposób ich żywienia i aktywność. Problemem staje się też rosnące spożycie alkoholu. J. Pinkas wyraził nadzieję, że w 2030 r. Polska będzie krajem wolnym od tytoniu. Resort chce jak najszybszego uchwalenia ustawy antynikotynowej. 10 proc. środków Narodowego Programu Zdrowia ma być przeznaczone na analizy i badania naukowe. – To zapewni naszym instytutom badawczym dodatkowe źródło finansowania – powiedział.

Uczestnicy panelu zwrócili też uwagę na konieczność prewencji niewydolności serca. Chorych z niewydolnością serca przybywa wraz ze starzeniem się populacji. Szacuje się, że jedna osoba na pięć powyżej 40 roku życia będzie miała to schorzenie. Kardiolog prof. Przemysław Leszek zwrócił uwagę, że wszyscy boimy się chorób onkologicznych, a mało kogo przeraża niewydolność serca. Tymczasem pacjentów onkologicznych jest 200 tysięcy, a z niewydolnością serca koło miliona. Na raka płuc umiera 25 tysięcy osób rocznie, a z powodu niewydolności serca 60 tysięcy.

W kontekście niewydolności serca bardzo istotna jest odpowiednia profilaktyka oraz właściwa współpraca lekarzy rodzinnych i kardiologów. – Ważne jest, aby powstał spójny i kompleksowy projekt opieki nad pacjentem z niewydolnością serca – konkludował prof. Leszek.

Problemem jest też leczenie udarów. Prof. Agnieszka Słowik przypomniała, że co roku 80 tysięcy Polaków doznaje udaru. W ciągu czterech i pół godziny można im podać dożylnie lek, który pozwala na powrót do zdrowia. Jednak procedurze tej zostaje poddanych tylko 10 tysięcy osób. Jej zdaniem, potrzebna jest edukacja społeczna w tym zakresie. Uczestnicy panelu rozmawiali również o szczepieniach ochronnych. Przy wyborze szczepień bardzo ważny jest aspekt ich efektywności kosztowej, a także zwracanie uwagi na tę kwestię już przy podejmowaniu decyzji o podziale środków na profilaktykę i leczenie. W 2017 r. na szczepienia przeznaczono dwa razy więcej środków niż w 2016 r. Finansowane będą szczepienia przeciw pneumokokom. Wiceminister Pinkas podsumował, że Narodowy Program Zdrowia to nie wydatek, a inwestycja w zdrowie, która charakteryzuje się najwyższą stopą zwrotu.

Narodowy Program
Chorób Rzadkich

Prof. Mieczysław Walczak, diabetolog i endokrynolog dziecięcy mówił o przygotowywanym w resorcie zdrowia Narodowym Programie Chorób Rzadkich. – Mam nadzieje, że w tym roku zostanie opracowany i wprowadzony do realizacji – powiedział. Choroby rzadkie mogą dotyczyć od 2,5 mln do 3 mln mieszkańców naszego kraju. 50 proc. przypadków to dzieci. Niestety, 30 proc. z nich umiera przed ukończeniem 5 roku życia. W Polsce wydaje się na leczenie 150 mln zł rocznie. Narodowy Program Badań Przesiewowych Noworodków w Polsce umożliwia rozpoznanie 26 chorób rzadkich. To rozwiązanie może być wzorcowe dla innych krajów. Diagnoza oznacza jednak konieczność leczenia i tu zaczynają się największe problemy. Status leków sierocych ma ponad 100 farmaceutyków. Koszty leczenia jednego pacjenta wahają się od kilku tysięcy zł rocznie do 3 mln zł. Dr Maciej Niewada z Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej WUM podkreślił, że ocena efektywności kosztowej terapii chorób rzadkich jest skomplikowana. – W Wielkiej Brytanii od 2013 r. działa specjalny system oceny technologii wysokospecjalistycznych stosowanych w chorobach ultrarzadkich. Trzy lata funkcjonowania systemu i tylko dwa leki ocenione. Brytyjczycy nie mają czym się pochwalić – powiedział.

– Jesteśmy jednym z ostatnich krajów UE, który programu leczenia chorób rzadkich nie ma – ubolewała Maria Libura, dyrektor Instytutu Studiów Interdyscyplinarnych Uczelni Łazarskiego. Problemem są nie tylko pieniądze, ale i organizacja leczenia. Nefrolog prof. Agnieszka Słowik podkreślała, że w Polsce jest tylko 10 ośrodków nefrologii dziecięcej dla 150 dzieci potrzebujących leczenia nerkozastępczego. System jest dostosowany do potrzeb dorosłych. Prof. Piotr Czauderna z Narodowej Rady Rozwoju poinformował o powstającej Europejskiej Sieci Ośrodków Referencyjnych. W ciągu ostatnich 2 lat przygotowano podwaliny pod konkurs grantowy, który ma ułatwić powstanie takich ośrodków dla dzieci z chorobami rzadkimi. Komisja Europejska zakłada, że te ośrodki będą się dzielić wiedzą i doświadczeniami elektronicznie, bo system rzeczywistego transferu pacjentów byłby trudny do sfinansowania.

Do 6 proc. PKB

Uczestnicy Szczytu Zdrowie zastanawiali się, jak zwiększyć finansowanie opieki zdrowotnej. – Powinniśmy przyjąć mapę drogową, w drodze ustawy, która będzie nas zbliżać do celu, jakim jest finansowanie służby zdrowia na poziomie 6 proc. PKB – mówił minister zdrowia Konstanty Radziwiłł. Dodał, że otwartą kwestią pozostaje, kiedy ma się to stać. – Generalnie na takie rozwiązanie jest coraz większa zgoda i akceptacja, i myślę, że to jest dobra wiadomość – powiedział.

Posłanka prof. Józefa Hrynkiewicz sugerowała, że 36 mld zł można by wygospodarować, gdyby całe ryzyko, jakim jest choroba, było w jednym resorcie. Tymczasem lekarz, wypisując zwolnienie, wystawia kwit do innej kasy – ZUS czy KRUS. Zastanawiała się też, dlaczego mamy się zatrzymywać na 6 procentach. – Europa wydaje około 10 proc. i to jest cel, który powinniśmy sobie przyjąć – przekonywała.

Prof. Jerzy Żyżyński, ekonomista z UW, uważa, że problem polega na tym, iż składkę zdrowotną wyznaczono najpierw na 7,5 proc., podczas gdy w innych krajach wynosiła około 14 procent. U nas w 100 proc. obciążała pracownika, w innych krajach pokrywał on ją tylko w 1/3. W Niemczech połowę płaci pracownik, a resztę pracodawca. – Dziś od pracownika nie można wziąć już więcej, a opór przed obciążeniem pracodawców byłby ogromny – zauważył. Dodał, że następnym błędem było przekonanie, iż urynkowienie usprawni system. – Stworzono sztuczne towary – procedury, które się wycenia. Był to system z gruntu rzeczy wadliwy. Trzeba finansować koszty funkcjonowania, a nie procedury – tłumaczył. Zaznaczył jednak, że bez zwiększenia finansowania nie zbudujemy zdrowego systemu.

Dr Adam Kozierkiewicz, ekspert rynku ochrony zdrowia, wyliczył, że gdyby wzrost do 6 proc. wydatków na ochronę zdrowia PKB przełożył się na budżet NFZ, środki Funduszy wzrosłyby o 40 procent. – Jeśli stałoby się to zbyt szybko, byłoby to szkodliwe, bo zabrakłoby nam kadr. Chyba że pojawiłyby się sekretarki medyczne i lekarze nie zajmowaliby się biurokracją, a inny, niższy personel odciążyłby pielęgniarki w prostych czynnościach pielęgnacyjnych – mówił. Poseł Tomasz Latos na zakończenie obrad podkreślił, że zapadła decyzja polityczna, aby dojść do 6 proc. PKB, ale nie należy tego robić skokowo. – Pieniądze poszłyby wprost na wynagrodzenia proporcjonalnie zgodnie z systemem, jaki mamy w tej chwili. A musimy sobie powiedzieć jasno, że mamy system nieefektywny. W szpitalu wykonywane są procedury, które mogłyby być wykonane ambulatoryjnie. Dlatego dokładanie pieniędzy wymaga zmian systemowych – powiedział.